Süstaşı Kategorileri
Süstaşlarının güzelliği, az bulunurluğu ve tarihsel mistiği, onları vazgeçilmez yapmıştır. Çok değişik çeşitliliği ve renk bolluğu elmasları bile utandırmıştır. Eğer bir süstaşı alacaksanız bazı kuralları bilmeniz sizin yararınıza olacaktır.
Süstaşının gerçek değerinin tespiti başarılı ve iyi bir satın alma için gereklidir. Takınıza alacağınız süstaşının çeşidini dikkatlice seçmeli ve bazı basit kuralları aklınızdan çıkarmamalısınız.
Renk:
Renk: renkli süstaşlarının değerini hesaplamada en önemli etkendir. Basitçe en çarpıcı görülen renk diğer renklere göre daha değerlidir. Parlak, zengin ve güçlü renge sahip taşlar, çok karanlık ve çok aydınlık taşlardan daha değerlidir. Siyahın donuk tonları, gri ve kahverengi taşlar daha az istenir. Görülen renkler; ideal gelen ışık, taşta kalan baskın renk ve ışık durumuyla yakından ilgilidir. İçerde, dışarıda, gündüz veya gece bile olsa her zaman renkli süstaşları güzel kalmıştır.
Karışım yapılarak birçok renk kombinasyonu yapılabilir. Örneğin mor-mavi tanzanit ve parlak mavi-yeşil apatit çarpıcı renklere sahip süstaşlarıdır ve değerleri renk karışımı yapılarak daha da artmıştır. Ayrıca belirli renk karışımları süstaşlarının fiyatına etki etmekle beraber, kişisel tercihler daha önemlidir.
Bazı süstaşları renkleri için özel tabirler vardır. Bu tanımlar en beğenilen ve en arzu edilen taş renkleri için kullanılmaktadır. Örneğin yakut için ‘ Güvercin Kanı Kırmızısı’, safir içinse ‘ Mısır Çiçeği Mavisi’ tabirleri kullanılır.
Optik Efektler
Bazı süstaşları olağan üstü güzel ışık oyunları gösterir. Bu az bulunan ve güzel ışık etkileri süstaşının değerini arttırır. Kedi Gözü Işıldaması, Yıldızsı Işıldama ve renk Değişimi etkisi en beğenilen, olağanüstü ışık oyunlarıdır ve taşların değerini arttırmıştır.
Şatoyansı Kedigözü
Şatoyansı ve Kedi gözü Efekti süstaşını tek bir bant halinde yüzey üstünde görülmesi olayıdır. Bu görüngü Krizoberil, Turmalin ve Kaplan Gözü taşlarda görülür.
Yıldız Efekti Asterisim
Asterisim yada Yıldız Efekti 2 yada daha fazla ışık ışınının süstaşı yüzeyinde birbiri üstünden kesişerek geçmesinden oluşan bir yansıma olayıdır. Bu görüngü genellikle Yakut, Safir ve Lal taşında görülür.
Renk Değişimi
Renk değişimi özelliği sahip süstaşları 2 farklı ışık kaynağı ( güneş ışığı ve flüoresan ışığı) altında renklerini değiştirirler. Bu görüngü genellikle Aleksandirit, Safir ve Renk Değişimli Garnet te görülür.
Yanardöner
Yanardöner özelliği bazı süstaşlarında gökkuşağı renkleri görülmesidir. Bu görüngü genellikle Opal Amonit ve Aytaşında görülür.
Aventurizasyon
Aventurizasyon , süstaşlarında metalik inklüzyonlar nedeniyle renkli ışık yansımalarıdır. Bu görüngü genellikle Güneştaşı, Aventurin, Kuartz ve Altın taşın da görülür
Kesim ve Cila
Renkli süstaşları elmaslar gibi belirli formda değil de , her çeşit beğeniye göre kesilmiştir. İyi kesim bir süstaşı üstten bakıldığında düz bir renk sergilemeli, az sayıda kapanımlı ( inklüzyon) olmalı , iyi parlaklık göstermelidir. İyi kesim bir süstaşında ayrıca iyi bir simetri ve cilalama olmalıdır. Fasetler, kemere düz gelmeli ve fasetler birbirine değmelidir. Taşın üstünde işlenmemiş düzlem ve cilalama hatası kalmamalıdır.
Genel olarak, süstaşı işleme şekilleri: Fasetli taşlar ( Geometrik şekilli ve düz yüzeylerin yan yana işlenmesi) , faset olmayan taşlar ( bu taşlar geometrik şekilli olmayıp, düz yüzeyli işlenmezler. Örn: Kabaşon Taşlar) şeklinde ayrılmıştır.
Carat ve ağırlık
Süs taşının ağılığı Carat 'la ölçülür. Bu ölçü birimi, keçi boynuzu çekirdeğinin sık olarak Süs taşı tartımın da kullanılmasından gelmektedir.Keçi boynuzu çekirdeği, ağırlığı ve şeklindeki kararlılık bakımından kullanılmıştır. Bir Carat 0.20 gramdır. Daha ayrıntılı ölçüm için 1 CARAT 100 'e bölünerek Puan bulunmuştur. Carat terimi çoğu zaman ( karat ) ile karıştırılır. Karat: altın saflığını ölçmede kullanılan birimdir ve Carat la herhangi bir alakası yoktur.
Süs taşının ağırlığı artıkça cara başına düşen fiyat ta artar.Büyük süstaşları çok az bulunduğu için carat başına düşen fiyatı da çoktur.Bir tane 3 caratlık Yakut, aynı kalitedeki 6 tane 0.50 Caratlık yakuttan çok daha değerlidir
Fiyatlar düzgün eğilimli değil de merdiven basamağı gibi inmektedir. Belirirli carat ağırlıklarında fiyatlar zıplama yapar. Carat başlarında bu fiyat artışı görülmektedir. (ör. 1 Carat, 2 Carat ...). 2.01 carat bir yakutun değeri 1.99 carat bir yakuttun aradaki boyut farkı çok az olmasına rağmen daha pahalıdır. Süs taşı fiyatlanması ' Doğrusal Olmayan Bir İniş-Çıkış' yapar.
Temizlik:
Çoğu süs taşı inklüzyon denen doğal küçük tanecikler içerir. Çoğunlukla mikroskobik boyutta olan inklüzyonlar manyetizma altında gözle görülür. İnklüzyonlar taştaki parlaklığa, ışıldamaya etki etmez, fiyatlamaya ise inklüzyon özelliğine göre etki eder.
Bazı süs taşları ise, diğer taşlardan daha fazla kapanım gösterir, bu onun kendi özelliğidir. Örneğin zümrütler, safirlerden daha fazla kapanımlıdır. Kapanım özelliği taş seçiminde dikkate alınmalıdır.
Dayanıklı süs taşları genellikle sağlam olmayan diğer taşlardan daha pahalıdır.
Az bulunurluk:
Genellikle az bulunan süs taşları, bol bulunan çeşitlerden daha pahalıdır. Ancak bir süs taşı çeşidi çok çok az ise bu genel olarak az bilinir ve ‘ koleksiyon taşı’ olarak sınıflandırılır. Borasit, Childrenit ve Simith Sonite çok az bulunan taşlardır ve gerçekten dayanıklıdır. Bu sınıf taşlar genel fiyatlandırmaya girmezler çünkü piyasa tarafından çok az tanınırlar.
Tarihsel Yan anlamlar:
Bazı süs taşı çeşitleri tarihsel zenginliğe ve çıktığı bölgedeki tarihsel efsanelerden dolayı daha çok beğenilir ve daha çok pahalıdır. Buna iyi bir örnek Burmada ki Mogok Vadisinden gelen yakutlardır. Birçok insan Mogok’ tan gelen yakutlara önemli miktarda para ödemeye hazırken, diğer insanlar ise karşılaştırıldığında fazla farlı olmayan Madagaskar yakutunu daha ucuza alırlar.